04.09.2021
Kiper: Bu oturumda “Huy” kavramını ele alacağız. “Huy nedir, sizin için huy nedir?”
Alper: Huy, özünde bir değişim sürecidir. Başlangıçta tekrarlı alışkanlıklar olarak karşımıza çıkar.
Vahdet: Ben huyu, insanın kendince işlediği ve sonradan edindiği davranışlar bütünü olarak görüyorum.
Hasan: Aslında “can çıkar huy çıkmaz” derler. Huy, doğuştan gelen ve doğrudan benliğimize ait olan alışkanlıklar bütünüdür. Bir insanın huyu denildiğinde, bunun genel bir kapsamı açıklaması gerekir.
Ahmet: Bu konuda “Tabula Rasa” (Boş Levha) kavramını düşünmeliyiz. Bazen sanki birinin bedenine bürünmüşsünüz gibi hissedersiniz.
Mizaç doğuştan gelir ancak huy, tüm bunların toplamıdır. “Huy” kelimesini kullandığımızda aslında en genel tanımı yapmış oluyoruz.
Uhri: Halk ağzıyla bakarsak, bir insanın kimliğini arındırdığınızda geriye kalan şey huydur. Hayatımızı çoğunlukla kimliklerimizle yönettiğimiz için huy genellikle ikinci planda kalır.
Güllü: Huy, insanın anne karnından itibaren maruz kaldığı etkilerle oluşan ruhsal bir bünyedir. Yaşam boyu devam eder ama çocukluk dönemi çok kritiktir.
Yine de huy değiştirilebilir bir şeydir; insan yeni çevreler inşa ederek kendini yeniden kurabilir. Yer değişiklikleri veya yeni ortaklıklar kimliğimizi günceller.
Kiper: Huy sanki cimrilik veya sevecenlik gibi tekil ve spesifik konularla ilgili bir davranış modeli gibi geliyor. Örneğin “o iyi fakat arkadaşları kötü” dendiğinde, o kişinin başkalarının etkisi altında kalıp kalmadığını düşünürüz. Peki, bir insan cimri olmamayı öğrenebilir mi? Bunu içselleştirebilir mi yoksa sadece eylemde mi kalır?
Zülüf: Kiper’in verdiği örnekten gidersek, cimrilik gibi tekil özellikler zamanla kişinin karakterine ve kişiliğine evrilir.
İmran: Huy, zihnimizin kavramlarla isim verdiği bir müdahale biçimi olabilir mi? Etkileyen faktörler arasında genetik olanlar “a priori”dir (önseldir). Ancak çevresel etkiler, hatta anne karnındaki travmalar bile mizacı ve fiziksel sağlığı (örneğin kortizol seviyesini) etkileyerek huyu biçimlendirebilir.
Bebeklerde aslında bir “iyilik hali” (fıtrat) vardır, huy sonradan bir davranış biçimine dönüşür.
Huy Nedir?
Vahdet: Ben her şeyin değişebileceğine, dolayısıyla huyun da değişebileceğine inanıyorum.
Uhri: Ama Moliere’in Cimri’sini düşünün; o karakter kolay kolay değişmez. Değişmediği için zaten ona “huy” diyoruz.
Alper: Kiper’in sorusuna dönersek; “7’sinde neyse 70’inde de odur” durumu mu geçerli? Bazı insanlar bazı şeyleri değiştirmek istemeyebilir. Değişim mümkündür ama zordur.
Kağan: Evet, “7 neyse 70 de odur” algısı toplumda çok güçlüdür.
Mesut: Huya dokunmak ve onunla yüzleşmek ancak tecrübe ile mümkündür. Huy, bilinçdışı bir mekanizma ile oluştuğu için bunu bilerek değiştirmek imkânsız gibi görünür. Ayrıca, eski insanların huyları ile çağdaş insanın huyları arasında bir fark olup olmadığını da merak ediyorum.
Mert: Sartre’a göre insan “Tabula Rasa”dır. Eğer huy varoluştan önce gelirse, insanın değişme imkânı kalmaz ve kötülük kaçınılmaz hale gelir; bu da sorunlu bir bakış açısıdır.
Meltem: Bence huy bir kıyafettir. Zamanla ve deneyimle değişmek zorundadır. İnsan olmanın yolu bu süzgeçten geçmektir; huy zamanla ehlileşir.
Fatih: Psikolojik bir perspektifle bakarsak, huyun kalıtımla geçtiğini ve yaşam boyu çok az değiştiğini söyleyebiliriz. Örneğin, babasının davranışlarını görüp onun gibi davranan biri, ailesinden ayrı yaşasa bile bu özellikleri sürdürebiliyor.
Ahmet: Günlük dilde genellikle “huysuz” diyerek kötü huylardan bahsederiz. Geçimsiz veya sükunetli olmak gibi ayrımlar yaparız.
Mesut: Etik açıdan bakarsak, “huylu” veya “huysuz” olmanın farklı yansımaları vardır. Örneğin Gılgamış ilk kahraman sayılır ama bugün bakınca egoist olarak yorumlanabilir. Günümüzde ise ona hayranlık duyarız.
Tarihsel olarak bakıldığında, 4000-6000 yıllık Sümer ve Akad tabletlerinde kralların çocukları üzerindeki etkilerinden bahsedilir. Hatta tarihte “huylu” veya “huysuz” olarak tanımlanan anthropomorphic tanrılar vardır. Bu da bize huyun aslında coğrafi ve kültürel bir olgu olduğunu gösterir.
