Direniş ve Suç Ortaklığı Arasında Susmak: Kelimelerin Ötesindeki Eylem
Bu podcast bölümünde, kendi suskunluklarınızın rengini keşfetmeye davetlisiniz. Sizinki bir direniş mi, yoksa konforlu bir kaçış mı?
Yamuk Duruş’un “düzden anlatamayanların ve tersten anlamayanların doğadaki serbest hali” olan dünyasına hoş geldiniz. Bu hafta, belki de üzerine en çok konuşulması gereken ama doğası gereği kelimeleri dışlayan bir kavramı masaya yatırıyoruz: Susmak.
Genellikle bir eylemsizlik, bir boşluk veya sadece sesin kesilmesi olarak algılanan susmak, aslında insan ruhunun ve toplumsal yapının en karmaşık duraklarından biridir. Podcast bölümümüzde, susmanın bir direniş kalesi mi yoksa bir suç ortaklığı zemini mi olduğunu, Yamuk Duruş oturumundaki çok sesli perspektiflerle tartışıyoruz.
Pasif Görünümlü Aktif Bir Eylem
Susmak, ilk bakışta edilgen bir duruş gibi görünse de Yamuk Duruş oturumunda vurgulandığı üzere aslında aktif bir eylemdir. Uhri’nin ifadesiyle, felsefi düzlemde eğer gerçeği konuşamıyorsak susmak bir terbiyedir ve en azından var olanı yanlış yönde değiştirmemiş olmanın onurunu taşır.
Ahmet’in Pisagor ve Zen bahçesi örneklerinden yola çıkarak belirttiği gibi, susmak sadece ses dalgalarının yokluğu değil, tıpkı bir bahçedeki boşluklar gibi konuştuğumuz her şeye anlam katan, onu çevreleyen bir zemindir.
Peki, susmak ne zaman bir hakka dönüşür? İhsan’a göre susmak bir haktır. Bazen kelimelerin kifayetsiz kaldığı anlarda bir jokerdir, bazen de kendimizi manipülasyondan ve sözlerimizin çarpıtılmasından korumak için sığındığımız iradi bir kaledir.
Direnişin Sessiz Çığlığı: “Duran Adam”
Susmanın en çarpıcı hallerinden biri, onun bir pasif sivil itaatsizlik yöntemine dönüşmesidir. Oturumda Ahmet’in hatırlattığı “Duran Adam” eylemi, susmanın nasıl bir karşı duruşa, bir tavra ve matematiksel bir kesinliğe sahip eyleme dönüşebileceğinin en somut örneğidir.
Burada susmak, bir “ölü taklidi” yapmak değil, aksine varlığını en saf haliyle, hiçbir kelimeye ihtiyaç duymadan ortaya koymaktır.
Liber’in vurguladığı gibi, toplumsal bir baskı ortamında bilinçli ve direngen bir susuş, cezalandırma mekanizmalarını felç edebilir ve büyük bir dayanışma biçimine dönüşebilir.
Bazen bir şeyi yapmamayı tercih etmek (“I would prefer not to”), en gürültülü protestodan daha etkili bir direniştir.
Madalyonun Karanlık Yüzü: Omerta ve Suç Ortaklığı
Ancak susmak her zaman asil bir direniş değildir. Kübra’nın hatırlattığı o kadim uyarıda olduğu gibi: “Haksızlık karşısında susan dilsiz şeytandır”. İşte bu nokta, susmanın bir “suç ortaklığına” evirildiği gri alandır. Kralın çıplak olduğu bir düzende herkesin susması, yozlaşmanın en büyük yakıtıdır.
Hasan’ın “Omerta” (suskunluk yasası) örneğinde belirttiği gibi, illegal yapıların varlığını sürdürmesi, bireylerin kendi varlıklarını korumak adına kelimelerinden vazgeçmesiyle mümkündür. Eğer susmak, bir haksızlığı körüklemek veya bir yozlaşmaya göz yummak için kullanılıyorsa, o artık bir “hak” değil, toplumsal bir çürümenin aracıdır.
Bu nedenle, susmanın iyi mi yoksa kötü mü olduğunu söylemek yerine, onun hangi amaçla ve hangi bağlamda gerçekleştiğine bakmak gerekir.
Hayatın “Es”leri ve İletişimin Dili
Hayatı bir müziğe benzetirsek, susmak bu müziğin en hayati parçası olan “es”lerdir. Uhri’nin Mevlevilikteki mezarlara “Hamuşan” (Suskunlar Yeri) denmesi üzerine kurduğu benzetme, susmanın aslında hayatın ritmini duymamızı sağlayan bir duraklama olduğunu gösterir.
Birlikte susabilmek, belki de iki insan arasındaki en ileri iletişim düzeyidir. Taziye evlerindeki o yoğun sessizlik, göz temasıyla paylaşılan acı, bazen saatlerce süren bir nutuktan daha fazla teselli verir.
Kiper’in dediği gibi, susmak bazen karşı tarafı anlam yüklemeye zorlamak, bazen de egomuzu yontarak sadece dinlemeyi öğrenmektir.
Sonuç Yerine: Ne Zaman Susmalı?
Bu oturum, susmanın tek bir tanımı olmadığını, aksine onun bir spektrum olduğunu bizlere gösterdi. Susmak; mucize karşısında bir ihtiram, acı karşısında bir paylaşım, haksızlık karşısında bir sığınak veya bir direniş kalesi olabilir.
Ancak unutmamalıyız ki, susmak aynı zamanda bir yozlaşmanın sessiz onayı da olabilir.
Not: Bu metin, oturumda dile getirilen tüm felsefi, bilimsel ve kişisel görüşlerin sentezlenmesiyle oluşturulmuştur.