18.03.2026
Bir Başkaldırı Sanatı: Ortaoyuncular ve Ferhan Şensoy’un Ölümsüz Mirası
Türk tiyatrosunun son kalesi, gelenekselin modernle, mizahın tokat gibi çarpan gerçeklerle buluştuğu o büyülü çatının adı: Ortaoyuncular.
1980’de Ferhan Şensoy önderliğinde kurulan Ortaoyuncular, Türk tiyatrosuna getirdiği taptaze soluk, keskin mizahı ve geleneksel Türk tiyatrosu motiflerini modern bir dille harmanlayan oyunlarıyla kısa zamanda tiyatro severlerin gönlünde taht kurmuştur.
Yamuk Duruş olarak hazırladığımız bu güncel dosyada, YouTube kanalındaki eşsiz arşiv videoları eşliğinde, Ortaoyuncular’ın tarihini, Ferhan Şensoy’un dehasını ve Ses 1885’in tozlu ama gururlu sahnelerini yeniden keşfediyoruz.
1. Ferhan Şensoy: Bir Entelektüel Devrimcinin Portresi
26 Şubat 1951’de Samsun, Çarşamba’da doğan Osman Ferhan Şensoy, Türk sanat tarihinin en üretken, en aykırı ve en zeki kalemlerinden biriydi.
Strasbourg Devlet Tiyatro Okulu’ndaki eğitimi ve Fransa’da geçirdiği yıllar, onun dünya tiyatrosuna hâkimiyetini pekiştirirken; Anadolu’nun geleneksel orta oyunu estetiğiyle bu birikimi harmanlaması, onu eşsiz kılan temel unsur oldu.
Şensoy, sadece bir oyuncu veya yönetmen değildi; o, Türk dilini bir kuyumcu titizliğiyle işleyen bir dil ustasıydı. “Ferhanca” dediğimiz o nev-i şahsına münhasır dil; kelime oyunları, ironiler ve toplumsal eleştiriyle örülüydü.
31 Ağustos 2021’de aramızdan ayrılsa da, bıraktığı 50’den fazla oyun, onlarca kitap ve kurduğu tiyatro ekolüyle yaşamaya devam ediyor.
2. Ortaoyuncular’ın Kuruluşu ve İlk Yıllar (1980 – 1989)
14 Mart 1980’de Harbiye’deki Yapı Endüstri Merkezi salonunda perdelerini açan Ortaoyuncular, ilk oyunları olan “Şahları da Vururlar” ile bomba etkisi yarattı. Dönemin siyasi atmosferinde İran devrimine göndermeler yapan bu müzikli güldürü, Ferhan Şensoy’un oyun yazarlığındaki dehasını tescilledi.
Topluluğun asıl yuvasına kavuşma hikâyesi ise bir inat ve tutku öyküsüdür. 1989 yılında Ferhan Şensoy, yıkılmaya yüz tutmuş tarihi Ses Opereti’ni (Ses 1885) kendi imkânlarıyla onararak Ortaoyuncular’ın kalıcı mekânı haline getirdi.
Burası, Türkiye’de bir tiyatro grubunun sahip olduğu en köklü ve tarihi binalardan biridir.
3. Ses 1885: Tarih Kokan Bir Sahne
19. yüzyıl sonu Avrupa tiyatro mimarisinin izlerini taşıyan, Campanaki imzalı bu yapı, Ortaoyuncular tarafından “Ses 1885” adıyla yeniden hayat buldu.
Salonun ahşap dokusu, locaları ve tavan süslemeleri, izleyiciyi modern dünyanın karmaşasından koparıp tiyatronun o ilk günkü büyüsüne götürür.
4. Kült Oyunlar ve Unutulmaz Karakterler
Ortaoyuncular külliyatı, Türkiye’nin sosyo-politik tarihinin bir aynasıdır. YouTube kanalında da tam kayıtlarını bulabileceğiniz bazı başyapıtları hatırlayalım:
Çok Tuhaf Soruşturma: Bürokrasinin absürtlüğünü ve sistemin çarkları arasında ezilen bireyi anlatan, Rasim Öztekin ve Tuncel Kurtiz gibi dev isimlerin de sahnede devleştiği bir klasik.
Prömiyer / 13 Mart 1998 – 21.00 / Ses -1885
İstanbul’u Satıyorum: Şehirleşme sancılarını ve rant kavgasını Ferhanca bir dille eleştiren muazzam bir yapım.
Ortaoyuncular Seçkileri
Eşek Arıları (1986) Yazan: Aritophanes Bozan: Ferhan Şensoy Yöneten: Ferhan Şensoy
Gibi Yapanlar: Ferhan Şensoy – Rasim Öztekin – Ertaç Özden – Celal Belgil – Arzu Bigat – Boran Kaya – Sevil Çeviker – Suna Çiftçi – Levent Ünsal – İlker Bıçakçı – Haluk Zülfikar – İlhan Helvacı – Kazım Aktan
Kahraman Bakkal Süpermarkete Karşı: Tüketim toplumuna ve küçük esnafın yok oluşuna dair ilk ve en güçlü sanatsal tepkilerden biri.
İlk kez 1980 Kasım’ında sahnelenen bu oyun, Küçük Sahne’de o dönemde 138 kez sergilendi.
Ocak 1990’da temize çekilen oyun, 1990 Mart’ında Ses – 1885’te ikinci kez, Erol Günaydın, Funda Postacı, Rasim Öztekin, Tarık Pabuçcuoğlu, Arzu Bigat, Bican Günalan, Figen Tosun, Hakan Sepetçi, Ferhan Şensoy kadrosuyla sahnelendi. 1991’de Tarık Pabuçcuoğlu’nun rollerini Parkan Özturan üstlendi.
Soyut Padişah: Tarihsel bir fantezi içinde otoriteyi ve iktidarı sorgulayan keskin bir taşlama.
Aptallara Güzel Gelen Televizyon Dizileri Türkçeleyen: Ferhan Şensoy Yöneten Ferhan Şensoy
Gibi yapanlar: Derya Baykal, Ferhan Şensoy, Rasim Öztekin, Ayşen Aydemir,Hakan Altuntaş
5. Nöbetçi Tiyatro: Bir Eğitim Yuvası
Ferhan Şensoy, Ortaoyuncular bünyesinde kurduğu “Nöbetçi Tiyatro” ile yüzlerce genç yeteneğin yetişmesine öncülük etti.
Bugün Türk sinema ve tiyatrosunda izlediğimiz pek çok usta isim, rahmetli ustanın rahle-i tedrisatından geçmiştir.
Bu gelenek, tiyatronun sadece bir gösteri alanı değil, aynı zamanda bir düşünce okulu olduğunun en büyük kanıtıdır.
6. Geleneksel Kavuk ve Ortaoyuncular Mirası
Geleneksel Türk Tiyatrosu’nun simgesi olan “Kavuk”, Münir Özkul tarafından Ferhan Şensoy’a devredildiğinde, bu sadece bir aksesuar devri değildi; bir misyonun omuzlara yüklenmesiydi.
Şensoy, bu kavuğu yıllarca onurla taşıdıktan sonra Rasim Öztekin’e, o da Şevket Çoruh’a devretmiştir. Ortaoyuncular, bu geleneksel damarı modern tiyatroyla birleştiren en önemli köprüdür.