26.12.2021 – 28.12.2021
Editör Notu: İki oturum olarak konuştuğumuz tek oturumda tamamlayamadığınız kavramlardan biri de Keyif kavramıdır. Aşağıda sırasıyla oturum notlarını bulabilirsiniz.
Keyif Nedir (074. Oturum)
Kiper: Bu oturumda “Keyif” kavramını ele alacağız. “Keyif nedir, sizin için keyif nedir?”
Hasan: Keyif, insanın kendi varoluşuyla sahip olduğu duygululuk durumu veya hali olarak tanımlanır; bu durum kimi zaman maddelerin katkısıyla da gerçekleşebilir.
Motivasyonu içeriden dışarıya olabildiği gibi dışarıdan içeriye (ortam, mizansen gibi) gelen etkilerle de mümkün olabilir.
Keyif; huzurlu, rahat ve zevkli olunan bir durumdur; iç dünyamızın sağlığından ve esenliğinden etkilenen bir kavramdır.
Uhri: Mutluluk ile keyfi nasıl ayıracağız? Mutlulukla arasındaki fark nedir?
Tunç: Hazdan aldığımız sonucun neticesi mutluluktur; bedensel ve zihinsel keyfimiz yerine geldiğinde bu durum oluşur. Bu, insanın amaçladığı, hedeflediği ve umut ettiği bir haldir.
Fatih: Keyif duyguyla ilişkilendirilir ancak tam olarak nereyle ilişkilidir? İnsanın belirli bir durumdaki iyi ruh halidir; hem kişinin içinden (coşkunluk hali) hem de dışarıdan gelen içeriklerle ortaya çıkar.
Keyif belirli bir konu üzerindedir; kişinin ruh durumu, doğası ve duruşu kişiye ruhsal bir coşku verir. Duygu olarak mutluluktan ziyade neşeyle ilintilidir.
Uhri: Keyif, kişinin kendini hür ifade etmesi gibi iradi bir durum mudur?
Fatih: İradi bir durum diyemeyiz; olgularla ve belirli durumlarla beraber ortaya çıkar. Keyfe iradi olarak erişilebileceği düşünülmemektedir; o içinizde aktive olur ve irade sonradan gelişir.
A Friend in Need – Cassius Marcellus Coolidge
B Bile Değil: Keyif tek başına bir kavram değildir; Arapça kökenli olan keyif ve zevk kavramları zihinle, anlamla ve değerle ilgilidir. Keyif dokunma, tatma ve koklama duyularıyla (maddi yönü) alakalıyken, zevk görme ve işitme duyularıyla (manevi yön) alakalıdır.
Keyif geçicidir ve arttıkça yorucu olabilirken, zevk kalıcıdır. Yine keyif bir araçla gelirken zevk araçsız bir idrakle gelir.
İngilizcedeki karşılıkları olarak keyif “pleasure” (pasif), zevk ise “enjoyment” (hareketli) olarak görülebilir. Keyif hayvanda da bulunurken, insanda zevk vardır; zevk sükût etmeyi başarmakla mümkündür ve araçsız bir idraktir.
Uhri: Keyif tek başına üretilen öznel bir şey midir yoksa kitlesel bir yanı var mıdır?
Hatice: Keyif “tasasız bir ruh hali” ve bulunulan ortam ile ilgilidir; zevk ise estetik bir bakış açısıdır.
Kiper: “Bugün hiç keyfim yok” dediğimizde aslında neyi kastetmiş oluyoruz?
Hatice: Bu durum ruh halimizle ilgilidir; ruh halimizin iyi olmadığını söylemeye çalışıyoruz. Bir de zevk orijinal bir keyif iken, keyif bazen bir taklit olabilir.
İsmail: Keyif paylaşılabilir bir durumdur; fiziksel şartlar sonucu ortaya çıkan ruhsal bir doygunluktur. Zevk ile keyif kardeştir; zevk aldığınız iş size keyif verir
Uhri: Keyif almak hoşlanmakla aynı şey midir? Bir sonuç mu yoksa süreç midir?
Mehmet: Keyif hayatın toplamında dimağda gerçekleşir. Keyif ve gam zıt uçlarda olsa da birbirini ve gayreti gerektirir; yapılan bir işin sonucu hesaplanan şekilde olursa keyif ortaya çıkar.
Yol halinde olmak insana keyif hali de verir, insan bunu üst seviyeye taşımak ister.
Ferda: Beş duyu organından alınan tatmin, haz ve doyum dışında hissedilen zevktir.
Uhri: Keyif anlık yaşanır gibi duruyor. Keyif aynı zamanda acaba geriye dönüp baktığımızda aklımızla algıladığımız bir duygu durumu olabilir mi?
Ferda: Geçmişle ilgili hormonlarda bir salgılama mı, bilmiyorum. Bunun bilinçle ilgili olduğunu hissediyorum; haz içinse olayı tekrar yaşamak gerekiyor.
Uhri: Haz duyduğumuz bir anı tekrar hatırladığımızda, anın tamamını hatırlamasak da duygusunu hatırlıyoruz. Bu hatırlama sırasında hissettiğimiz keyif midir, haz mıdır?
Akın: Keyif, vücut keyfi ve iç keyif olarak ikiye ayrılır; iç keyif eski yaşanmışlıkları düşünerek tekrar keyiflenmeyi sağlar.
Uhri: Keyif bir denge hali midir yoksa dengesizlik hali midir?
Hamdi: Hazza ulaşıldığında o keyif dengede kalır; ancak bunu uzatmak isterseniz keyif için bir dengesizlik yaratırsınız
Uhri: Çikolata gibi maddeler biyolojik olarak haz duygusunu tetikleyen “endorfin hormonunu” salgılatır; yediğimiz ilk çikolata parçacığı ile tetiklenir.
Bu bir nevi “adrenalin bağımlılığı“ gibidir. Biyolojik haz, kişinin kendi varlığını düşünsel olarak hissedeceği bir haz duygusuna dönüşür.
Sanatçılar eserlerini yaratırken keyif alır mı?
Gökhan: Sanatçılar acı ve sancı çekerler; bu bir zorunluluktur. Ekonomideki marjinal fayda gibi düşünmek gerekir. Belki eserin ortaya çıkışından sonraki süreç için keyif veya hazdan bahsedebiliriz.
Uhri: Keyifli bir anı hatırlarken varoluşumuzla ilgili bir şey mi hissediyoruz? Keyif aldığımız bir anı tekrar hatırlamanın bize faydası nedir?
Ayda: Keyif, tadını çıkardığım şeydir ve varoluş boşluklarını dolduran bir adımdır. Hayat enerjisinin hissedildiği, dışarıdan güdülenebilen bir haldir; hayata macera katar.
Uhri: Keyfi içinde bulunduğumuz ortamdan edinmiş olabilir miyiz?
Kiper: Çevresel etkilerle nasıl haz alacağımızı ve “hazmetmeyi” dış dünyadan öğreniriz. Keyif, elimizde kalan benzer bir şeyi taklit etmek veya yinelemek olabilir.
Keyif, hazzın doruğuna ulaşınca verilen bir mola veya içilen bir “keyif sigarası” gibi deneyime yaklaşmayı ifade eden bir kelimedir; zamansal ve eylemsel bir bütünlüğün özetidir.
Hazzın doruklarına çıktığımız zamanı anı olarak çağırırız, sonrasında içilen keyif sigarasını çağırmayız. Kişiye ait olan ve o an içinde biricik olan bir durum keyif.
İnsanlar bazen hazzı yaşamak için güvenlikten uzaklaşabilirler, keyif için aynı şeyin geçerli olduğunu düşünmüyorum çünkü tekrar edilebilen/ tekrar çağrılan bir şey olduğunu düşünmüyorum.
Uhri: Kedinin “keyifli hali” umut ve beklenti içinde olmasıdır.
Hasan: Geçmişten bu ana çağırdığımız anılarımızın tortuları simüle ederek “keyfim yerine geldi” deriz. Yine anda olan gelişmeleri geleceğe doğru projeksiyon yaparak umudu çağırırız. Umut bizi yine keyfe götürür.
Uhri: Keyif aldığımız bir anı yaşarken geçmişle, umutla da bağlantılı bir eylem, duygu durumu içindeyiz. Hatırlarken keyif diye bahsettiğimiz şey hazların toplamı mı? Keyfi nereye yerleştirelim?
Ferda: Kahve kokulu bir akşamda hissedilen mutluluk “boş levha” (tabula rasa) gibi değildir; geçmişle reel bir bağlantı kurarak keyif duyulur. Burada haz sebep, keyif ise sonuçtur.
Uhri: Hafıza kaybı yaşayanlar bile yeni davranışlar ve keyifler edinebilir…
B Bile Değil: Keyfiyette uyum, ölçü veya denge yoktur; dayatmalar olmadığında kişisel yorum ve keyfi yaklaşımlar devreye girer. Bu durum, bilgiyle ilişki kurmadan yükü sırtında taşımak gibidir ve bu yükle ortak nokta bulmak, uzlaşı sağlamak mümkün değildir.
Kiper: “Keyfe keder” ifadesinde olduğu gibi dil yolculuğun belirli bir hareket veya kişisel hedef noktası olmamalıdır. Dil yaşayan bir kavramdır.
B Bile Değil: Mecaz anlamın, gerçek anlamın önüne geçmesini doğru bulmuyorum.
Ayda: Keyif vermenin zıttı “kabak tadı“ vermektir.
Uhri: Keyif durumlarının bir hiyerarşisi var mıdır?
Nazenin: Keyif rekabetle ve hiyerarşiyle alakalıdır; çeşitliliği maksimize etmek keyfi de maksimize eder. Çeşitlilik arttıkça keyif de artar.
Uhri: Keyif bir şeye sahip olma duygusuyla mı ilgilidir?
Hatice: “Zevkim kaçtı” değil, “keyfim kaçtı” deriz; keyif bir duygu durumudur. Niye keyfimiz kaçıyor? Keyif insana has bir durumken zevk ayrıcalıklı bir durum.
Uhri: Keyif, insanın icat ettiği bir tanım mıdır? Keyif paylaşılan bir şey midir yoksa öznel midir?
Feyza: Keyif alamama durumu olan “unhedoni”, depresyon belirtisidir. Büyük bir hedefe taksitlendirilmiş küçük umutlarla ve adımlarla gidilmelidir; aşırı kolaylık rehavet yaratır.
Çaba göstermek ve risk almak dopamin seviyesini artırarak keyif sağlar. Doğru eylem ve yöntemle haz merkezlerini azar azar doldurarak keyif alınabilir.
Uhri: Tembellik yapmak aslında keyifle ilgili bir eylem midir?
Feyza: Tembellik yapmak için alan açmak bile başlı başına bir çaba ve uğraştır.
Hamdi: Keyif kişiseldir; Dostoyevski’nin kumarda kaybettikçe oyunun pekişmesi örneği gibi, keyfin hastalık boyutu da olabilir.
Uhri: Davaya adanmışlarda acıya rağmen bir derviş sabrı ve algısı mevcuttur. Bu da bir keyif midir?
İsmail: Bazı ruhlar acıdan beslenir; keyif ruhun hazza ulaşmasıdır. Coğrafya kederdir; bomba yağarken keyif alınmaz. Ancak bir durumu kanıksamak keyfi engeller; bazen başkalarının üzüntüsünden de keyif alınabilir.
Uhri: Sağlıktaki keyif algısını nereye yerleştirmeliyiz?
Mehmet: Tasavvufta çilehaneler, keyfi sonraya bırakmak için vardır. Serkeşlik, kötünün olmamasından duyulan keyiftir. Freud haz tanımını komplekslerin ayıklanmasıyla; Hedonizm ise Epikürist felsefe ile ilişkilendirir. Sanattaysa (Michelangelo, Van Gogh) hep bir şeyler katma çabası ve çözümleme mevcuttur.
Uhri: Montaigne “Denemeler” için 12 yıl çalışmıştır. Brahms eserine öylesine âşıktır ki olumsuzlukları sükûnetle karşılar…
Hasan: Kültür ve dil bazı şablonlar oluşturur; memeli beynimiz hazza odaklansa da “keyif” insana (Homo sapiens) ait bir kavramdır. Sosyal statü ve şablonlar keyif algımızı etkiler.
Uhri: Sosyal ve idari roller keyif almamızı kısıtlayabilir mi?
Gökhan: Bu durum “sapiens’in şımarıklığı”dır; çölde suya ulaşmak ihtiyaçken, 30 derecede duş almak hazdır. Ayakların yıkanması keyiftir, keyif kahvesi veya sigarası gibi eylemler mevcuttur; keyif belirsiz bir kavramdır.
Uhri: Programı açtığın “keyfin yerinde mi?” sorusuyla aslında bizlere ne soruyorsun?
Kiper: Bu soru, temelde alacağım cevabı önemsediğim, kişinin bedensel ve bilişsel esenliğini merak ettiğimi gösteren bir sorudur. Genel geçer ve cevabını aslında merak etmediğimiz nasılsın sorusundan bu yönüyle ayrılır.
Sanatçılar yaptıkları işten haz duyar ve zevk alırken, eserlerine maruz kalan bizlerin hissettiği şey keyif almaktır. Birlikte vakit geçirdiğimiz oturumlarda kişilerin “zevk alma” halini merak edemem ama keyif almaya uygun durumda olup olmadıklarını sorabilirim diye düşünüyorum.
Mesut: Keyif, bireyin toplumsala olan kişisel itirazıdır.
